در واکنش به سخنان عزت ا... ضرغامی در همایش افق رسانه ها

 صدا و سیما وعقب گرد به اوایل ِدههً 60 ! 

                                                 نگارش:محمّدرضا ممتازواحد

در مقاله ای که به مناسبت چهلمین روز درگذشت پرویز مشکاتیان توسط نگارنده به رشتهً تحریر درآمد،به نقش کم رنگ رسانه ملی و عدم مدیریت و اخذ سیاست های  لازم در جهت ارضای انواع سلایق،معرفی و حمایت از هنرمندان در تمامی شاخه های هنر موسیقی (نه فقط خواننده محوری!)، تهیه و تدوین انواع برنامه های تخصصی در این حوزه،آموزش شاخه های متعدد این هنر در شبکه آموزش .....پرداخته شد و این سئوال به میان آمد که آیا سزاوار نیست رسانه کشوری یا این تمدن کهن و این دیرینه تاریخی که جزء پنج تمدن نخستین موسیقی در جهان شناخته شده،همانطور که در مورد برخی از هنرها و یا برخی از ورزش ها انواع و اقسام برنامه های تخصصی یا نیمه تخصصی را تهیه و پخش می کند در مورد موسیقی نیز همین روال را پیش گیرد؟! (1) ولی پس از شنیدن سخنان آقای عزت ا... ضرغامی در همایش افق رسانه ها،در جواب سئوال فوق فقط یک عبارت می توان نوشت:زهی خیال باطل! ...

اینک به آن قسمت از سخنان ایشان که به حوزه موسیقی مربوط است،خواهیم پرداخت.

رابطه فلسفه و علوم ‌پايه و مهندسی با موسيقي‌

    تحقیق و نگارش : محمدرضا ‌ممتازواحد

در اين مقاله ابتدا بايد به فلسفه، موضوع آن و تعريف آن در قرون مختلف پرداخت. آن‌چيزي كه مسلم است فلسفه موضوع مشخص و معيني ندارد و به قول ژول‌لاشليه: «حق مسلم آن است كه من موضوع فلسفه را نمي‌دانم.» ‌فلسفه علمي است مردمي و آموختني نيست و به قول كانت: «فلسفه آموختني نيست و آن‌چيز كه آموختني است پرداختن به فلسفه است.» در قرون مختلف فلسفه نظريات مختلفي داشته است. در قرون قديم (از پيدايش خط تا قرن پنجم پس از ميلاد) فلسفه را جامع‌العلوم مي‌دانستند ( چه علوم نظري و چه علوم عملي). در قرون وسطي (از قرن پنجم پس از ميلاد تا قرن پانزدهم ميلادي) فلسفه به منزله چشمه‌اي بوده است كه هفت رود از آن سرچشمه مي‌گرفته كه همانا صناعات هفتگانه باشند:1) صرف و نحو، 2) بيان، 3) منطق. 4) حساب، 5) هندسه، 6) موسيقي و 7) نجوم. در قرون جديد فلسفه به تعريف دكارت ‌‌(فيلسوف آلماني) «همچون درختي است كه ريشه آن متافيزيك و تنه‌ آن فيزيك است.» (البته فيزيك به معناي كلي كلمه) و در قرون‌ معاصر به كلي تمام علوم‌پايه(رياضي، فيزيك و شيمي) و علوم طبيعي از فلسفه جدا شدند. (خاطرنشان مي‌سازد مقصود از قرون جديد از قرن پانزدهم تا قرن هجدهم و مقصود از قرون معاصر از قرن هجدهم تا قرن حاضر است.) ‌

                                                        قصه شمع (۸)

                                         حسن کسایی

                            (به مناسبت سوم مهر ماه سالروز میلاد حسن کسایی)

                                                  نگارش: محمدرضا ممتازواحد

پس از «نايب اسدا...» كه با خلاقيت و نوآوري، حتي فن اجراي ني‌نوازي را تغيير داد و اين ساز را از كنار گله گوسفندان، به دربار پادشاهان رسانيد و همچنين معروفترين شاگردش يعني «مهدي نوايي» كه گاهي صداي سازش در ابتداي تأسيس راديو از اين رسانه شنيده مي‌شد، ساز «ني» مسيري ديگر يافت ولي ديري نپاييد كه به دوره فترت افتاد.دوران تجدد موسيقي ايران و انقلابي كه در اين زمينه رخ داد مي‌رفت كه اين ساز را به فراموشي بسپارد ولي وجود ذيقيمت دو سه انگشت شمار هنرمند بزرگ، ني را از خطر فراموشي رهانيد.درصدر اين هنرمندان «استاد حسن كسايي» بود. (متولد 1307 ـ اصفهان)

                                     موسیقی رمضان و جشنواره آیین ها

                                          تحقیق و نگارش:محمدرضا ممتازواحد

با بررسي تاريخ ايران باستان روشن مي‌شود كه ايرانيان براي هر كدام از آيين‌ها و رسوم خود موسيقي مخصوص داشته‌اند و به عبارتي موسيقي، ركني جداناپذير از زندگي و آداب و رسوم ايرانيان بوده است. از جشن شب يلدا گرفته تا جشن سده، جشن چهارشنبه‌سوري، جشن نوروز(جشن فروهرگان)، جشن مهرگان و بسياري ديگر از اين مراسم كه ايرانيان خوش‌ذوق را بر آن مي‌داشت تا سنن و آداب هر يك را به درستي ادا كنند. پس از اسلام و با آميختگي فرهنگي ـ مذهبي كه پيش آمد، بسياري از مراسم مذهبي دين اسلام با روحيه خلاّق گونه و باذوق ايراني پيوند خورد و آيين‌هاي بسياري شكل گرفت كه در اين ميان، گوناگوني آداب و رسوم ماه مبارك رمضان شگرف و شگفت‌انگيز است. برخي از آداب اين ماه مبارك در پي مي‌آيد.

                                                      قصه شمع (7)

                                                      احمد ابراهیمی

                        (به مناسبت اول مرداد سالروز میلاد احمد ابراهیمی)

پس از تاسيس راد‌يو خوانند‌گان بسياري د‌ر عرصه موسيقي ايراني ظاهر شد‌ند‌ كه با ارائه آثار فاخر و ماند‌گار ،نام خود‌ را د‌ر تاريخ موسيقي اين مرز و بوم ثبت كرد‌ند‌. د‌ر آن د‌وران گروهي بودند‌ كه بد‌ون جنجال و خالصانه به خلق و اجراي آثار هنري پرد‌اختند‌ و خود‌ را از آلود‌گيها وتن سپرد‌ن به آثار سخيف و بي‌مايه مصون د‌اشتند‌.اين گروه موسيقي را وسيله‌اي جهت راز و نياز به د‌رگاه الهي د‌انسته و از آن د‌ر جهت خد‌مت به كشور و مرد‌مي كه از بطن آن برخاسته بود‌ند‌، بهره می گرفتند.

يكي از اين هنرمند‌ان راسخ و متعهد‌ استاد‌ «احمد‌ ابراهيمي» (متولد‌ 1305 ـ اورامانات كرد‌ستان) است.

                                                        قصه شمع (۶)

                                                         همایون خرم

                             (به مناسبت نهم تیر ماه سالروز میلاد همایون خرم)

                                     نگارش:محمدرضا ممتازواحد

با مطالعه و بررسي تاريخ معاصر موسيقي با شخصيتهاي تأثيرگذاري مواجه مي‌شويم كه تأثير بسزايي در رشد و پيشرفت موسيقي ايراني داشته‌اند. به طور حتم يكي از اين بزرگان استاد «ابوالحسن صبا» است. استادي فرهنگساز و آتيه‌نگر كه با تربيت و پرورش شاگردان بسيار (كه بعدها هريك به مقام استادي رسيدند)، سبب حفظ و اشاعه اين ميراث معنوي گردید.
شاگردان مكتب صبا بسيارند، نه در يك ساز بلكه در چندين ساز و حتي آواز. اينجا صحبت از ويولن و دوران پرشكوه و طلايي آن است و صدالبته يكي از نوازندگان ممتاز اين ساز كه برخاسته از مكتب صباست. او كسي نيست به جز استاد همايون خرم.

         به مناسبت اول خرداد  ماه سالروز میلاد استاد جلیل شهناز

                                          قصه شمع(5)

                                       جــلـيل شــهـنـاز

                               نگارش: محمد‌رضا ممتاز واحد

پس از نوازند‌گان نسل اول راد‌يو (شهنازي و ني‌د‌اوود‌)، «لطف‌الله مجد‌» و «جليل شهناز» نسل جد‌يد‌ تارنوازان محسوب مي‌‌شوند‌ و اين مطلب انكارنشد‌ني است زيرا د‌ر شيوه و اسلوب نوازند‌گي «مجد‌» و «شهناز» (و همچنين غلامحسين بيگجه‌خاني) حسي عميق و د‌روني نهفته كه همراه با خلاقيت و نوآوري اين بزرگان، شخصيت و سبكي جد‌يد‌ و خاص د‌ر بين نوازند‌گان قد‌يم به ساز آنها بخشيد‌ه است.

و امّا " استاد‌  جليل شهناز "، شهنواز موسيقي ايران. (متولد‌ اول خرداد ماه‌  سال 1300 هـ .خورشيد‌ي -اصفهان)

در تاریخ ۱۲/۴/۸۷ مقاله ای از اینجانب در مورد شادروان " استاد بیژن ترقی " در روزنامه اطلاعات ( ستون قصه شمع  ) به چاپ رسید.نگارنده  این مقاله را برای روز میلاد استاد در نظر گرفته بود ، ولی  با هزار افسوس و دریغ در سومین روز پس از تشییع پیکرش  تقدیم حضور هنردوستان می شود.

به رهی دیدم برگ خزان....                                                   محمدرضا ممتازواحد

                                                       قصه شمع (۴)

                                                     بیژن ترقی

                                                 محمدرضا ممتازواحد

ترانه‌ها و تصانيف علي‌اكبر شيد‌ا سرآغاز جد‌يد‌ي د‌ر موسيقي ايران بود‌ كه بعد‌ها توسط عارف قزويني (د‌ر قالب حماسي وطني) رنگي د‌يگر يافت و بزرگاني چون محمد‌تقي بهار و امير جاهد‌ د‌ر اين راه بسيار كوشيد‌ند‌.
پس از آن شاهد‌ نسلي د‌يگر از ترانه‌سرايان هستيم كه هر يك با سبك و سياق خود‌ آثاري را پد‌يد‌ آورد‌ند‌ و ماند‌گار شد‌ند‌.
يكي از اين بزرگان به طور حتم استاد‌ بيژن ترقي است. (۱۳۸۸-۱۳۰۸)

                      به مناسبت چهارم اردیبهشت ماه سالروز میلاد امین ا... رشیدی

                                                         قصه شمع (۳)

آثار جنگ‌هاي جهانگير اول و دوم در سرتاسر دنيا از جمله ايران غيرقابل انكار است.يكي از پيامدهاي آن براي ايران، آشنايي ايرانيان با موسيقي و ساز و آلات مغرب زمين بود و اين مسأله نخستين بارقه‌هاي موسيقي جازِ ايراني را در حدود دهة 20 برافروخت. آهنگسازان و خوانندگان بسياري در اين زمينه فعاليت داشتند ولي به گواه تاريخ آن دسته از هنرمنداني كه با الهام از رديف‌هاي دستگاهي و آميختگي آن با نوگرايي (مدرنيته) همگام بودند، آثارشان آثاري ماندگار و جاودان ماند. يكي از اين هنرمندان استاد امين‌ا... رشيدي (متولد 1304 ـ راوند كاشان) است.

                     به مناسبت ۲۷ فروردین ماه سالروز میلاد بزرگ لشگری

قصه شمع (۲)

پس از تشكيل شعبه موزيك نظام در دارالفنون و آشنايي شاگردان آن مدرسه با ساز و آلات اروپايي و همچنين عصر تجدد در موسيقي ايران (با ظهور شخصيت كلنل علينقي خان وزيري) و تشكيل مدرسه عالي موسيقي توسط وي تحولاتي در موسيقي ايران از جهت فرم و محتوا به وجود آمد. در اين ميان ويولن نسبت به ديگر سازهاي غيرايراني رشد و پيشرفت چشمگيري داشت و طالبان بسياري براي خود كسب كرد.
در مورد نوازندگان اين ساز شايد اشخاص حاذق و مطلع باشند كه كمتر به آنها پرداخته شده و با وجود ساليان سال خدمات و زحمات آنان، نامشان در بستر بي‌مهر زمان به فراموشي سپرده شده است. يكي از اين بزرگان استاد بزرگ لشگري(متولد 1302 ـ تهران) است.